Thế giới biểu đồ.
Bạn có bao giờ nhìn một biểu đồ rất đẹp mà vẫn tự hỏi: “Rồi cuối cùng nó đang nói gì?” chưa? Mình khám phá từng kiểu nha. Mình lấy số liệu cụ thể, chỉ bạn cách đọc và cả những chỗ rất dễ nhìn nhầm.
Bạn chọn kiểu nào thấy tò mò trước cũng được. Mình kể nó dùng để làm gì, chỉ cách đọc, lấy ba ví dụ có số liệu rồi nhắc cả những chỗ dễ nhầm. Nguồn mình để ngay cuối mỗi bài.
Không cần thuộc lòng 50 loại đâu bạn. Bạn có thể coi hình cho vui, tìm đúng loại mình cần hoặc vào tuyến học từ cơ bản. Hình và số liệu ví dụ do Nodbits tự dựng, không giả làm dữ liệu thực.
Mình học từ đầu, không cần biết vẽ chart.
Mình xếp 10 bài theo thứ tự dễ tới khó. Có 20 hình với số liệu để bạn thử đọc, từ trục X/Y tới phân phối, tương quan và những lúc biểu đồ đánh lừa mắt mình.
Vô học từ bài đầu nha ↗Bạn gõ tên hoặc thứ mình muốn hiểu, mình lọc danh sách cho dễ tìm. 50 mục phù hợp.
Xu hướng & thời gian
Bạn muốn biết thứ gì đang tăng, giảm hoặc bất ngờ đổi chiều? Mình xem nhóm này.
Biểu đồ đường
Mình nối các mốc theo thời gian lại. Chỉ cần nhìn đường đi lên, đi xuống hay chững lại là bạn có ngay câu hỏi để tìm hiểu tiếp.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ miền
Phần màu tô dưới đường tạo cảm giác về lượng tích lũy. Bạn nhìn mép trên để đọc giá trị, còn vùng tô giúp hình dung mức độ.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ miền xếp chồng
Các dải màu chồng lên nhau giúp xem cả tổng lẫn thành phần. Bạn để mắt tới mép trên cùng trước, rồi mới đọc từng dải.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ bậc thang
Bậc giá vận chuyển là ví dụ dễ hiểu: trong một khoảng cân nặng, phí không đổi; bước qua ngưỡng thì nhảy lên.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcĐường xu hướng mini
Đó là Sparkline: đủ để bạn liếc xem gần đây lên hay xuống, nhưng không phải nơi đọc chính xác từng giá trị.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ độ dốc
Đặt hai mốc hai bên, nối cùng đối tượng bằng một đường. Đường nghiêng lên hay xuống kể phần lớn câu chuyện.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ dải chân trời
Horizon Chart chia biên độ thành các dải rồi gập chúng lại. Nhờ vậy tiết kiệm chiều cao, đổi lại người đọc phải hiểu chú giải.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ dòng chảy theo thời gian
Nó rất hợp để kể sự thay đổi thành phần qua thời gian. Điều hay là nhìn dòng chảy; điều khó là so chính xác từng dải.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcLịch nhiệt độ dữ liệu
Mỗi ô là một ngày. Khi tô theo mức độ, cả tháng hoặc cả năm hiện ra thành những cụm rất dễ nhận biết.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcSo sánh & xếp hạng
Muốn biết nhóm nào nhiều hơn, ít hơn? Mình đặt chúng cạnh nhau để so.
Biểu đồ thanh ngang
Cùng một đường gốc, thanh nào dài hơn thì giá trị lớn hơn. Đọc nhanh, dễ so và không phải nghiêng đầu xem nhãn.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ cột đứng
Bạn nhìn độ cao từ đường gốc 0, rồi đối chiếu số trên trục. Loại này gọn nhất khi ít nhóm và tên ngắn.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ thanh nhóm
Đặt các thanh của hai lớp cạnh nhau trong từng môn. Mắt mình so hai thanh trong một cụm nhanh hơn phải lật hai biểu đồ.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ thanh xếp chồng
Mỗi thanh là một tổng; các đoạn màu bên trong là phần đóng góp. Bạn đọc tổng trước, sau đó đọc phần.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ kẹo mút
Đổi phần khối màu thành đường mảnh với một chấm ở đầu. Chính vị trí chấm giúp đọc giá trị.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ chấm
Bạn chỉ cần dóng vị trí các chấm sang trục. Chấm cao hơn hay nằm xa hơn là giá trị khác.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ mục tiêu
Bullet Chart đặt thực tế, mục tiêu và các ngưỡng cạnh nhau, giúp bạn đọc khoảng cách còn thiếu.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ quả tạ
Mỗi đầu chấm là một mức; đoạn nối cho biết độ chênh. Rất hợp với câu hỏi “đổi bao nhiêu?”.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ mạng nhện
Mỗi tia là một tiêu chí, các điểm nối thành hình mạng nhện. Nó giúp bạn thấy dáng chung của hồ sơ.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcCơ cấu & tỷ trọng
Một tổng đang chia thành những phần nào? Bạn xem ở đây.
Biểu đồ tròn
Pie Chart rất trực quan khi chỉ có vài phần rõ khác nhau. Bạn đọc tỷ lệ mỗi lát trên cùng một tổng.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ vành khuyên
Vành khuyên dễ tạo điểm nhìn gọn gàng. Bạn vẫn phải đọc tỷ lệ ở từng cung chứ không chỉ nhìn chữ giữa vòng.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBản đồ cây hình chữ nhật
Những hình chữ nhật được chia lồng nhau: diện tích càng lớn thì giá trị càng lớn. Nhìn một phát thấy phần nào chiếm chỗ.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ phân cấp vòng tròn
Các vòng từ tâm ra ngoài lần lượt mở ra những nhánh nhỏ hơn, khá giống cắt ngang một cái cây.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ ô vuông 100 phần
Lưới 100 ô khiến phần trăm thành thứ nhìn được. 63 ô tô màu tương đương 63% trong một tổng 100%.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ Marimekko
Chiều rộng cột cho biết nhóm lớn cỡ nào, chiều cao từng phần nói về cơ cấu bên trong. Diện tích mới thể hiện phần chung.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcPhân phối
Hai nhóm cùng trung bình chưa chắc giống nhau đâu bạn. Mình coi cả độ phân tán.
Biểu đồ tần suất
Chia giá trị thành các khoảng liên tiếp rồi đếm xem mỗi khoảng có bao nhiêu quan sát. Đó là lý do các cột sát nhau.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ mật độ
Density Plot dùng một đường cong ước lượng vùng dữ liệu tập trung, cho mình cảm giác về các đỉnh và độ trải.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ hộp
Một cái hộp nhỏ có thể nói nhiều về trung vị, khoảng tứ phân vị và độ trải của số liệu.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ violin
Violin mở rộng hình sang hai bên theo mật độ ước lượng, giúp thấy một hay nhiều vùng đông quan sát.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ bầy ong
Beeswarm xếp các chấm tránh đè lên nhau. Bạn vừa thấy từng quan sát vừa nhận ra chỗ nào đông.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ đường núi
Các đường mật độ xếp lệch thành nhiều dãy núi. Dễ nhìn mùa nào rộng hay có nhiều đỉnh.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcTương quan & đa biến
Bạn muốn xem hai hay nhiều chỉ số đang liên quan nhau thế nào?
Biểu đồ phân tán
Mỗi chấm là một người với hai giá trị. Nhìn đám chấm, mình bắt đầu đặt câu hỏi về xu hướng và ngoại lệ.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ bong bóng
Biến kích thước chấm thành bong bóng. Tâm cho biết hai biến, diện tích vòng tròn gợi mức độ của biến thứ ba.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ mật độ ô lục giác
Gom các điểm vào ô lục giác, rồi tô theo số lượng. Đám chấm trở thành bản đồ mật độ dễ đọc hơn.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcMa trận tương quan
Ma trận tương quan cho hệ số từng cặp ở những ô giao nhau. Màu giúp quét nhanh, số mới giúp đối chiếu chính xác.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ tọa độ song song
Mỗi trục đứng là một chỉ số, mỗi đường đi qua các trục là một trường. Hình cho thấy cấu hình đa chiều.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcDữ liệu tài chính
Nến, khối lượng và những bước giá: đọc sao cho đúng mà không đoán mò.
Biểu đồ nến
Thân nến nối giá mở và đóng; râu cho biết cao nhất, thấp nhất trong phiên. Mình đọc được khoảng dao động chỉ qua một cây.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ thanh OHLC
Một vạch đứng cho khoảng cao–thấp, hai vạch ngắn bên trái/phải cho mở và đóng. Gọn mà đủ thông tin.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcHồ sơ khối lượng theo giá
Các thanh khối lượng nằm theo chiều giá. Chỗ thanh dài là vùng có khối lượng tập trung.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ thác nước
Biểu đồ thác nước nối từng khoản cộng trừ. Bạn nhìn từ cột đầu qua từng bước là hiểu cách ra tổng cuối.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ gạch Renko
Renko chỉ tạo viên gạch mới khi biến động vượt ngưỡng đã chọn. Nhìn hình gọn nhưng mất nhịp thời gian đều.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcLuồng & quy trình
Hàng hóa đi đâu, dự án tới bước nào, ai kết nối với ai? Mình theo dòng.
Sơ đồ Sankey
Sankey cho luồng bằng những dải có độ rộng tỷ lệ với số lượng. Lần theo dòng là thấy lượng đi đâu về đâu.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ phễu
Phễu chia hành trình thành các bước. Nhìn các tầng nhỏ dần, bạn tìm được bước rơi nhiều nhất.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBiểu đồ Gantt
Mỗi thanh nằm ngang trên lịch, vị trí là lúc bắt đầu, độ dài là thời gian thực hiện.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcSơ đồ dây cung
Dây cung nối những nhóm quanh một vòng tròn, dây dày hơn nghĩa là lượng trao đổi lớn hơn.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcSơ đồ mạng lưới
Mỗi chấm là một thành phần, đường nối cho biết quan hệ. Rất hợp khi mình cần hiểu cấu trúc.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcSơ đồ Alluvial
Alluvial nối những nhóm trước và sau bằng dải có bề rộng theo số người. Bạn theo dải để nhìn ai chuyển đi đâu.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcĐịa lý
Đưa số liệu lên bản đồ thì bạn cần để ý những gì?
Bản đồ tô theo vùng
Tô màu từng vùng theo tỷ lệ hay chỉ số đã chuẩn hóa. Bạn nhớ đọc chú giải màu trước khi kết luận.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBản đồ ký hiệu tỷ lệ
Đặt vòng tròn vào địa điểm, rồi cho diện tích theo số học sinh. Vừa thấy vị trí vừa thấy quy mô.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBản đồ dòng chảy
Các đường nối nơi đi và nơi đến, độ dày hoặc mũi tên cho biết lượng và hướng.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcBản đồ ô lục giác
Cho mỗi vùng một ô lục giác bằng nhau giúp so màu hoặc số mà không bị kích thước tỉnh làm lệch cảm nhận.
Mở ra, mình chỉ bạn cách đọcThấy kiểu nào thú vị thì mở thử nha.
Không cần đọc một lượt cả 50 loại. Bạn chọn một hình đang tò mò, coi ví dụ tận mắt rồi đối chiếu bảng số và nguồn. Muốn học từ đầu thì giáo trình 10 bài nằm ngay bên trên.
Trở lại danh mục 50 loại ↗