Vậy cái hay của biểu đồ này là gì?
Mỗi chấm là một người với hai giá trị. Nhìn đám chấm, mình bắt đầu đặt câu hỏi về xu hướng và ngoại lệ. [1]
Mình dùng loại này để xem hai biến số có quan hệ, cụm nhóm, điểm ngoại lệ hoặc xu hướng nào không. Nhưng bạn nhớ kiểm tra mình đang đo cái gì, bằng đơn vị nào nha. Một hình đẹp mà không kiểm lại được số thì chưa đủ để mình tin.
Bạn nhìn vào đâu trước?
Bạn nhìn kỹ hình một chút nè. Mỗi chấm được đặt tại giao điểm hai giá trị X và Y của cùng một quan sát. [1]
Để bạn dễ hình dung, mình thử đọc ví dụ cụ thể: Có xu hướng đồng biến; chưa thể kết luận học nhiều là nguyên nhân duy nhất. Cứ mở bảng số bên dưới hình nếu bạn muốn dò lại từng mốc.
Để mình lấy ba ví dụ cho bạn coi
Bạn kéo xuống từ ví dụ dễ nhất tới ví dụ có điểm cần chú ý nha. Cả ba bộ số liệu đều do Nodbits giả lập, không phải chuyện có thật. Trục, hình, nhãn và bảng bên dưới lấy từ cùng bộ số để bạn kiểm lại. Riêng bản đồ chỉ là lược đồ minh họa. Bảng số còn giúp người không nhìn rõ hình tiếp cận dữ liệu [3].
Giờ học và điểm kiểm tra · Mình coi ví dụ dễ nhất trước
Bạn nhìn trục, nhãn và những giá trị chính nha
Giờ học và điểm kiểm tra · Giờ đổi bộ số một chút
Bạn thử so với ví dụ đầu xem điều gì thay đổi
Giờ học và điểm kiểm tra · Có một chỗ khác thường nè
Bạn tìm điểm mình đánh dấu trước, rồi đọc lại bảng số
Có chỗ nào dễ hiểu lầm không?
Chỗ dễ nhầm nhất là đây, bạn: Một hình có vẻ tuyến tính không chứng minh nguyên nhân; đừng bỏ qua ngoại lệ, mẫu nhỏ hoặc dữ liệu bị chồng chấm. [2]
Nếu một biểu đồ đẹp mà bạn phải đọc cả trang hướng dẫn mới hiểu, mình nên thử cách đơn giản hơn. Đơn vị, chú giải và số gốc cần có đủ để người xem tự kiểm tra, không phải tin lời mình.
Mình lấy kiến thức từ đâu?
Mình ghi nguồn ngay đây để bạn tiện mở ra kiểm tra. Nodbits dùng những tài liệu này để đối chiếu cách đọc, cách dùng và giới hạn, rồi tự viết phần giải thích tiếng Việt; không chép hình hoặc bài từ nguồn ngoài.
- The Data Visualisation Catalogue · Chart reference (Biểu đồ phân tán)
Trang tham khảo riêng về cấu tạo và phạm vi dùng loại biểu đồ này. Website bên ngoài, xem tại nguồn để kiểm tra nội dung và ngày cập nhật.
- Datawrapper · How to create a scatter plot
Phân tán và tương quan. Website bên ngoài, xem tại nguồn để kiểm tra nội dung và ngày cập nhật.
- W3C WAI · Complex Images
Mô tả thay thế và bảng dữ liệu. Website bên ngoài, xem tại nguồn để kiểm tra nội dung và ngày cập nhật.