NODBITS ATLAS
GIÁO TRÌNH BIỂU ĐỒ / BÀI 07 TRÊN 10

Muốn biết ai hơn ai, vẽ kiểu nào dễ nhất?

Thanh ngang, cột đứng và dấu chấm, ba cách so mà bạn gặp suốt.

Có năm câu lạc bộ, bạn muốn biết nhóm nào đông nhất. Mình sẽ vẽ cùng bộ số liệu bằng thanh rồi bằng chấm để mình thấy: không phải lúc nào cần so sánh cũng phải dùng cột.

Đọc cùng mình khoảng 10 phút2 hình có bảng số3 chuyện mình cần hiểu
07.1 / KIẾN THỨC

Tên nhóm dài thì thanh ngang có lợi gì?

Bạn thử xếp năm câu lạc bộ theo số thành viên. Nếu tên nhóm dài, thanh ngang cho mình đọc tên tự nhiên hơn. Chỉ cần coi thanh dài ngắn là bạn có xếp hạng ngay.

Giả sử một trường thống kê số người tham gia năm câu lạc bộ. Tên “Nghệ thuật thị giác” dài hơn “Bóng đá” rất nhiều. Thanh ngang giúp tên nhóm ở cùng phía và cho phép đọc chiều dài trên một trục chung.

Sắp xếp từ lớn xuống nhỏ khi mục đích là xếp hạng. Nhưng với các nhóm có thứ tự tự nhiên, chẳng hạn các ngày trong tuần, hãy cân nhắc giữ đúng thứ tự thay vì ép xếp theo độ lớn. [1]

07.2 / KIẾN THỨC

Đặt cột đứng khi nào thì dễ đọc?

Khi nhãn chỉ là Q1, Q2, Q3, mình thường nghĩ tới cột đứng. Nhưng trục gốc vẫn là chuyện cần giữ cho rõ. Hai cột 80 và 88 đâu thể vẽ sao cho cột 88 trông gấp đôi.

Biểu đồ cột đứng thường dùng cho quý hoặc những danh mục ngắn. Hai cột có chiều cao 80 và 88 phải được đọc trên trục bắt đầu từ 0 nếu muốn so tỷ lệ độ dài. Mốc số trên trục vừa là thước đo, vừa là cách người xem phát hiện việc bóp méo.

Không phải lúc nào cũng cần nhiều màu. Một màu cho phần lớn các nhóm, màu nhấn cho nhóm quan trọng có thể truyền đạt thông điệp tốt hơn cả một cầu vồng.

Dữ liệu câu lạc bộ có thứ tự từ cao xuống thấp: 72, 64, 58, 40, 35. Trên biểu đồ chấm, khoảng cách giữa 72 và 64 là 8; giữa 40 và 35 là 5. Khi mọi điểm dùng một trục, sự khác biệt này có thể đối chiếu trực tiếp thay vì phải suy từ diện tích hình hoặc màu.

Giữa Bar và Dot không nhất thiết có bên thắng tuyệt đối. Bar giúp so quy mô rõ ràng, Dot tiết kiệm nét và làm nổi bật vị trí. Nếu cần kể chính xác chênh lệch vài đơn vị, nhãn giá trị đi kèm mới là thứ quyết định. [2]

07.3 / KIẾN THỨC

Dấu chấm có gì hay hơn một khối màu?

Giờ mình bỏ bớt khối màu, chỉ giữ vị trí chấm. Bạn sẽ thấy nhiều lúc hai dấu chấm nhỏ đủ làm rõ chênh lệch. Quan trọng không phải dùng kiểu nào sang hơn, mà kiểu nào giúp đọc dễ hơn.

Dot Plot đặt điểm trên cùng một trục, không dựa vào diện tích. Ví dụ A có 72 người, B có 70 người: hai chấm giúp đọc sự sát nhau ngay. Nếu dùng bong bóng lớn nhỏ thay vì vị trí điểm, mức chênh nhỏ này sẽ khó cảm nhận hơn.

Điểm chung của Bar, Column và Dot không nằm ở hình dáng. Đó là việc cùng chia sẻ một thước đo có đơn vị rõ ràng để người đọc so sánh được giá trị. [3]

MINH HỌA BẰNG DỮ LIỆU

Mình vẽ hai hình, bạn thử so coi

Đây là số liệu giả lập do Nodbits tự tạo, không phải chuyện có thật nha bạn. Mình để trục, nhãn và chú thích ngay trên hình; bên dưới còn có bảng số. Bạn thử đọc hình trước, rồi mở bảng ra coi mình hiểu có đúng không.

Thành viên câu lạc bộ0255075100ngườiBóng đá72Âm nhạc64Mỹ thuật58Văn học40Cờ vua35Cao nhất: Bóng đá · 72

← Vuốt ngang trên hình để xem đủ trục, nhãn và chú thích →

HÌNH 00 · VÍ DỤ GIẢ LẬPThành viên câu lạc bộ

Tất cả cột dùng chung gốc và thang; độ dài tương ứng độ lớn.

Bạn muốn dò lại số? Mở bảng nè · người
Thành viên câu lạc bộ · bộ số liệu giả lập do Nodbits tạo
Nhóm / kỳngười
Bóng đá72
Âm nhạc64
Mỹ thuật58
Văn học40
Cờ vua35
Cùng dữ liệu biểu diễn bằng chấm0255075100ngườiBóng đáÂm nhạcMỹ thuậtVăn họcCờ vuaHạng cao nhất: Bóng đá · 72

← Vuốt ngang trên hình để xem đủ trục, nhãn và chú thích →

HÌNH 01 · VÍ DỤ GIẢ LẬPCùng dữ liệu biểu diễn bằng chấm

Độ cao chấm, không phải kích thước chấm, thể hiện giá trị.

Bạn muốn dò lại số? Mở bảng nè · người
Cùng dữ liệu biểu diễn bằng chấm · bộ số liệu giả lập do Nodbits tạo
Nhóm / kỳngười
Bóng đá72
Âm nhạc64
Mỹ thuật58
Văn học40
Cờ vua35
TÓM TẮT BÀI 07

Mình muốn bạn nhớ ba ý này

  1. Cùng một đơn vị và trục chung là điều kiện của so sánh đáng tin.
  2. Nên sắp thứ tự nhóm theo điều người đọc cần trả lời.
  3. Đừng mã hóa quá nhiều thuộc tính chỉ để trang trí.
THỬ TỰ GIẢI THÍCH

Bạn trả lời thử trước nha

Bạn thử tự trả lời câu này trước nha: Danh mục có tên dài, muốn xếp hạng từ cao xuống thấp: nên thử thanh ngang hay cột đứng trước?

Để mình giải thích đáp án

Mình giải thích vậy nè: Thanh ngang thường phù hợp hơn vì dễ đọc nhãn dài và thể hiện thứ tự xếp hạng rõ.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Mình tham khảo những tài liệu nào?

Mình ghi từng nguồn ở đây để bạn đọc thêm nếu thích. Nodbits tự biên soạn tiếng Việt và tự dựng hình SVG cùng số liệu giả lập. Những con số này không lấy từ các tài liệu nguồn.

  1. Datawrapper · A friendly guide to choosing a chart type

    Mình dùng nguồn này để kiểm tra: Chọn dạng biểu đồ theo mục đích người đọc. Các số liệu ví dụ trên trang là do mình tự dựng.

  2. EU Data Visualisation Guide · Choosing charts: data types

    Mình dùng nguồn này để kiểm tra: Kiểu dữ liệu, câu hỏi và cách lựa chọn hình. Các số liệu ví dụ trên trang là do mình tự dựng.

  3. From Data to Viz · To cut or not to cut the Y axis

    Mình dùng nguồn này để kiểm tra: Những đánh đổi khi đặt điểm bắt đầu trục số. Các số liệu ví dụ trên trang là do mình tự dựng.